Kosti kamile otkrivene u Beogradskoj tvrđavi predstavljaju prvi fizički dokaz da su ove životinje bile prisutne na prostoru centralnog i zapadnog Balkana tokom srednjeg veka.

Ovo izuzetno otkriće ne govori samo o jednoj egzotičnoj životinji, već i o trgovačkim i vojnim vezama koje su povezivale Beograd sa udaljenim krajevima Evroazije.

Arheolozi su prvi put detaljno analizirali životinjske ostatke pronađene u Beogradskoj tvrđavi, a rezultati istraživanja objavljeni u časopisu Journal of Archaeological Science: Reports. Istraživanja otkrivaju kako su se način ishrane, stočarstvo i privreda menjali od rimskog do kasnog srednjeg veka. Među ukupno 271 analiziranih kostiju posebno su se izdvojili ostaci kamile.

Životinjske kosti sa Beogradske tvrđave stare više od šest vekova

Autori studije ističu da je ovo prva sistematska zooarheološka analiza životinjskih ostataka sa Beogradske tvrđave. Proučavali su zastupljenost različitih životinjskih vrsta, starost životinja u trenutku klanja, tragove sečenja na kostima i delove skeleta koji su sačuvani, kako bi rekonstruisali stočarstvo, ishranu i privredne aktivnosti stanovnika u rimskom i kasnosrednjovekovnom periodu.

Analizirani materijal potiče sa iskopavanja sprovedenih 2014. godine kod Istočne kapije Donjeg grada Beogradske tvrđave. Od ukupnog broja kostiju, 82 pripadala su rimskom periodu (1–2. vek), dok je 189 primeraka datovano u kasni srednji vek i rano osmansko doba (15–17. vek).

Kako se menjala ishrana stanovnika Beogradske tvrđave kroz periode

Ostaci životinja pokazuju značajne razlike između dva istorijska perioda. U rimskom periodu dominiraju ovce i koze (38,3%), goveda (33,3%) i svinje (23,4%), dok su ostaci divljači veoma retki. Takva struktura ukazuje da je stočarstvo bilo glavni izvor hrane, dok je lov imao sporednu ulogu.

Slika se u kasnom srednjem veku značajno menja. Ovce i koze sada čine gotovo 77% svih identifikovanih ostataka sisara, dok goveda učestvuju sa oko 11%. Posebno je zanimljivo da među analiziranim kostima nema nijedne svinje. Istraživači pretpostavljaju da bi to moglo biti povezano sa islamskim prehrambenim pravilima tokom osmanske vlasti, koja su zabranjivala konzumaciju svinjskog mesa. Ipak, upozoravaju da je uzorak relativno mali i da će biti potrebna dodatna istraživanja kako bi se ova pretpostavka potvrdila.

Analiza starosti životinja pokazuje i promenu u njihovoj nameni. Dok su u rimsko doba mnoge klane dok su bile mlade, u kasnijem periodu životinje su doživljavale zrelost, što ukazuje da su se više koristile zbog vune, mleka, transporta i rada nego isključivo zbog mesa.

Najveće iznenađenje: kamila usred Beograda

Najveće iznenađenje predstavljali su ostaci kamile – delovi noge, petne kosti i prstiju. Pošto kamile nisu prirodno nastanjivale Balkan, njihovo prisustvo odmah je otvorilo pitanje kako su dospele u Beograd. Kako bi utvrdili kojoj vrsti pripadaju, naučnici su primenili metodu ZooMS (Zooarchaeology by Mass Spectrometry), koja analizira proteine sačuvane u kostima. Rezultati su bili neočekivani.

Analize kostiju kamile su pokazale da ostaci nisu pripadali ni dvogrboj baktrijskoj kamili, karakterističnoj za hladnije oblasti Centralne Azije, ni jednogrboj pustinjskoj kamili – dromedaru, već njihovom hibridu. Takve životinje bile su posebno cenjene u srednjem veku jer su bile snažne, izdržljive i pogodne za transport robe i vojne opreme na velikim udaljenostima.

Kamile kao dokaz trgovačkih i vojnih veza

Istorijski izvori potvrđuju da su kamile u srednjem veku bile prisutne na Balkanu. Poznato je da su ih posedovali ugarski i srpski vladari, dok su ih Osmanlije intenzivno koristile tokom vojnih pohoda za prevoz teške opreme i materijala za opsadne mašine i livenje topova.

Zbog toga istraživači smatraju da ostaci pronađeni u Beogradskoj tvrđavi predstavljaju direktan dokaz dugih trgovačkih puteva i vojnih mreža koje su povezivale Balkan sa Malom Azijom i drugim istočnim oblastima.

• Da li su psi bili žrtvovani u amfiteatru u Viminacijumu?
• Arheolozi su otkrili nesvakidašnju sahranu žene i lisice u istočnoj Srbiji iz 8-9. veka

Beogradska tvrđava, smeštena na ušću Save u Dunav, nalazi se na jednoj od najvažnijih strateških tačaka Balkana – mestu gde se susreću Balkansko poluostrvo i Panonska nizija. Zahvaljujući tom položaju, bila je naseljena gotovo neprekidno od praistorije, a tokom vekova predstavljala je vojno, administrativno i trgovačko središte različitih država i carstava. Upravo zbog tog dugog kontinuiteta života, arheolozima pruža jedinstvenu priliku da prate kako su se privreda, ishrana i svakodnevni život stanovnika menjali kroz vreme.