Godine istraživanja i primena savremenih naučnih metoda otkrile su izuzetne detalje o Beogradskoj mumiji – jednom od najvrednijih egipatskih artefakata koji se čuvaju u Srbiji.

Prilikom putovanja u Egipat, plemić iz Mokrina Hadži Pavle Riđički kupio je u Luksoru mumiju, kako je zapisano, „ne za sebe, nego za srpski narod“. Već u junu 1888. godine poklonio ju je Narodnom muzeju u Beogradu, čime je ovaj jedinstveni predmet postao prvi i jedan od najznačajnijih egipatskih artefakata u muzejskim zbirkama Srbije.

Beogradska mumija nalazi se u antropoidnom, dvodelnom kovčegu koji se datuje u period Ptolemeja, između 350. i 325. godine pre nove ere. Ispod leve ruke pokojnika, u predelu srca, pronađen je svitak papirusa sa tekstom iz čuvene „Knjige mrtvih“, što ovo otkriće čini posebno značajnim.

Kako bi bila dostupnija naučnicima i studentima za proučavanje i nastavu, mumija je 1992. godine data Filozofskom fakultetu na dugoročni zajam. Nakon gotovo tri decenije, 2019. godine vraćena je u Narodni muzej u Beogradu, gde se i danas čuva.

Drveni kovčeg potiče sa nekropole u Ahmimu, oko 200 kilometara severno od Luksora. Dodatnu vrednost ovom nalazu daje stela otkrivena još 1885. godine, zahvaljujući kojoj je vlasnik kovčega identifikovan kao sveštenik po imenu Nesmin, što znači „Onaj koji pripada bogu Minu“.

Rezultati brojnih analiza

Višegodišnja interdisciplinarna istraživanja donela su dragocene podatke o identitetu pokojnika i egipatskim pogrebnim običajima. Pored detaljne antropološke analize, sprovedena su bakteriološka, entomološka i DNK ispitivanja, urađena je 3D rekonstrukcija lica, analizirani su drvo kovčega, tekstilni i smolasti omotači, kao i pigmenti korišćeni za oslikavanje kartona. Naučnici su, takođe, proučili i identifikovali hijeroglifske natpise na kovčegu.

Analize su pokazale da mumificirani ostaci pripadaju muškarcu starom oko 50 godina, koji je najverovatnije pripadao višim društvenim slojevima. Na osnovu dužine butne kosti procenjeno je da je bio visok oko 165 centimetara. Na desnoj golenjači uočeni su tragovi zarasle infekcije kosti (osteomijelitisa), dok su na pršljenovima zabeleženi rani znaci spondiloze i skolioze, uprkos tome što nije obavljao teške fizičke poslove. Utvrđeno je i da mu je prvi gornji desni kutnjak izvađen još za života, dok je na donjem drugom kutnjaku pronađen karijes.

Bandažiranje mumije

Koža pokojnika nakon mumifikacije poprimila je tamnu, gotovo crnu boju usled obilne upotrebe smolaste materije tokom procesa balzamovanja. Telo je bilo pažljivo obmotano brojnim slojevima lanenih povoja – najpre su zasebno bandažirani trup, udovi i penis, a zatim je čitavo telo dodatno obmotano novim slojevima platna.

Po završetku bandažiranja mumija je premazana debelim slojem crne smole. Na prednjoj strani završnog premaza i danas su vidljivi otisci mreže načinjene od perli, koja je nekada prekrivala telo. Ovakav način ukrašavanja mumija javlja se od 25. dinastije i zadržava se tokom ptolemejskog perioda.

Pokojnikove ruke bile su prekrštene na grudima, sa desnom preko leve, dok su nokti na rukama i nogama bili pozlaćeni. Tokom mumifikacije uklonjena su pluća, dok je srce ostavljeno u telu, jer su stari Egipćani verovali da je ono sedište mudrosti, osećanja i sećanja na čovekova dela.

Dekoracija Beogradske mumije

Beogradska mumija bila je bogato ukrašena brojnim zaštitnim amuletima i nakitom. Među njima je pronađeno najmanje deset amuleta u obliku džed stuba od fajansa, dve fajansne plakete sa boginjama Izidom i Neftidom koje štite Horusa-deteta, amulet u obliku udžat oka (Horusovog oka) izrađen od kobaltno plavog lapis lazulija, dva zlatna priveska koji predstavljaju boginju Maat i hijeroglif ib (srce), kao i ogrlica sastavljena od sferičnih i izduženih bikoničnih perli od fajansa.

Zaštitna kartonaža bila je podeljena u šest zasebnih dekorativnih celina. Na njoj su prikazani floralni ovratnik sa završecima u obliku sokolovih glava, boginje Izida i Neftida u stavu žaljenja, boginja Nut sa sunčevim diskom, kao i Duamutef i Imseti, dvojica Horusovih sinova koji su štitili unutrašnje organe pokojnika.

• Moderna tehnologija je omogućila da se zaviri ispod mumije kralja Amenhotepa I
• Egipatski predmeti u muzejima u Srbiji
• Zagrebačka mumija obmotana sa najdužim pronađenim etrurskim tekstom ikada

Pozlaćeno, ovalno lice bilo je uokvireno plavom perikom koja se spuštala do sredine grudi. Obrve i oči bile su izrađene tako da prime umetke od tamnoplave staklene paste, od kojih su danas sačuvani samo fragmenti. Na bradi je postojao otvor za pričvršćivanje lažne brade, simbola božanskog i kraljevskog dostojanstva. Za razliku od spoljašnjosti, unutrašnjost kovčega nije bila oslikana niti ukrašena – na njoj su i dalje vidljivi samo tragovi obrade dletom.

Sarkofag koji krije priču staru više od 2.300 godina

Poklopac sarkofaga Beogradske mumije bogato je ukrašen širokim cvetnim ovratnikom sastavljenim od šest redova, čiji se završeci oblikuju u glave sokola sa sunčevim diskom. Između držača perike nalazi se još najmanje deset redova dekoracije istog stila, koja predstavlja raskošnu ogrlicu. Na donjem delu trupa prikazana je još jedna cvetna ogrlica, dok ispod nje kleči boginja Nut, raširenih krila i ispruženih ruku, sa sunčevim diskom na glavi. Ispod ovog prikaza nalaze se dve linije hijeroglifskog teksta. Osim plave perike, pozlaćenih detalja, višebojne dekoracije i natpisa, ostatak kovčega obojen je u crno.

Natpisi i dekorativni motivi urezani su u sloj gipsa, koji je potom pozlaćen. Na gornjem delu sanduka prikazane su dve pozlaćene figure boga Anubisa koje stoje na vrhu stuba u obliku svetilišta i u rukama drže mahalicu (flagelum). Nekada je ispod njih postojao i horizontalni hijeroglifski natpis uokviren dvostrukom linijom, ali je danas toliko oštećen da se više ne može pročitati.

Antropoidni kovčeg oblikovan je kao uspravna mumija na postolju, tip koji se u Egiptu pojavljuje tokom 25. dinastije. Na poleđini se nalazi prikaz potpornog stuba koji se uzdiže od postolja do kraja perike. U skladu sa umetničkim stilom kasnijih perioda starog Egipta, pažljivo su modelovani obrisi nogu, kolena i zadnjice, dok ruke i šake nisu prikazane.

Proučavanje Beogradske mumije i njenog kovčega tokom prethodnih decenija predvodio je dr Branislav Anđelković, vanredni profesor na Odeljenju za arheologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, čiji su radovi značajno doprineli razumevanju ovog jedinstvenog egipatskog nalaza.

---

Izvor literature: https://bg.academia.edu/BAndelkovic