U grobnici kineskog cara pronađeno više od 2 miliona novčića i oko 120 kilograma zlata
Kineski car vladao je samo 27 dana, a njegova grobnica predstavlja jedno od najbogatijih arheoloških nalazišta iz vremena dinastije Han.
Više od dva miliona bronzanih novčića, oko 120 kilograma zlata, predmeti od žada, lakirane posude, hiljade bambusovih daščica i predmet za koji istraživači smatraju da predstavlja najstariji sačuvani portret Konfučija pružili su arheolozima izvanredan uvid u život kineske elite pre više od 2.000 godina.
Car koji je vladao samo 27 dana
Priča o ovoj neobičnoj grobnici počinje sa Liu Heom (92-59. godine pre nove ere), unukom čuvenog cara Vua iz dinastije Han.
Liu He je 74. godine pre nove ere postao car Kine, ali je na prestolu ostao svega 27 dana. Nakon toga je svrgnut i izgubio carski status. Kasnije je dobio titulu markiza od Haihuna, pa je grobnica danas poznata kao grobnica markiza od Haihuna.
The Tomb of the Marquis of Haihun: A Panoramic View of Han Aristocracy#JiangxiInRelics #文物里的江西 #精彩赣鄱 #WonderfulJiangxi
— Discover Jiangxi (@BeautyJiangxi) April 28, 2025
The Western Han Dynasty Marquis of Haihun Tomb in Nanchang is one of China’s most significant archaeological finds in recent years. Belonging to Liu… pic.twitter.com/rokewOVLPM
Njegova kratka vladavina učinila je njegovu kasniju sudbinu posebno zanimljivom. Čovek koji je za manje od mesec dana prešao put od cara do svrgnutog vladara ostavio je iza sebe grobnicu koja će više od dve hiljade godina kasnije postati jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta zapadne dinastije Han.
Grobnica otkrivena zahvaljujući pljačkašima
Veliki arheološki kompleks otkriven je 2011. godine u blizini Nanchanga, u kineskoj provinciji Jiangxi. Do otkrića je došlo nakon što je primećen trag tunela koji je ukazivao na pokušaj pljačke grobnice. Zbog opasnosti da lokalitet bude opljačkan, arheolozi su započeli spasilačka iskopavanja.
Ispostavilo se da se ne radi o jednoj izolovanoj grobnici, već o velikom pogrebnom kompleksu sa devet grobnica, prostorom u kojem su bili sahranjeni konji i kola, kao i ostacima naselja. U središtu kompleksa nalazila se monumentalna grobnica koja je kasnije identifikovana kao grobnica Liu Hea.
A Chinese emperor who ruled for just 27 days is back in the spotlight after archaeologists uncovered his 2,000-year-old tomb in Jiangxi.
— Tom Marvolo Riddle (@tom_riddle2025) August 4, 2026
The burial revealed a record collection of Han Dynasty gold, nearly 2 million bronze coins, and rare Confucian artifacts. pic.twitter.com/gKtnXv1Gdh
Da arheolozi nisu reagovali na vreme, veliki deo materijala mogao je biti uništen ili odnet. Predmeti poput zlata, žada i bronzanih novčića bili bi posebno privlačni pljačkašima, ali bi njihovim nestankom bio izgubljen i veliki deo podataka o društvu, ekonomiji i kulturi zapadne dinastije Han.
Kako je utvrđeno kome grobnica pripada?
Jedan od najvažnijih dokaza pronađen je upravo tamo gde su arheolozi očekivali da će ga pronaći, uz same posmrtne ostatke. U unutrašnjem kovčegu pronađen je pečat od belog žada sa imenom Liu He. Dodatni pečati i drugi predmeti sa njegovim imenom potvrdili su identitet osobe sahranjene u grobnici.
Ovakav nalaz bio je od izuzetnog značaja. Umesto da se identitet pokojnika zasniva samo na položaju grobnice, njenoj arhitekturi ili predmetima, arheolozi su dobili direktan materijalni dokaz.
Više od dva miliona bronzanih novčića
Jedan od najimpresivnijih nalaza predstavljaju ogromne količine bronzanog novca. U grobnici je pronađeno više od dva miliona novčića wu zhu, čija je ukupna masa iznosila više od deset tona. Novčići su bili složeni u velike skupine, često po 1.000 komada, i zbog korozije su tokom vekova bili slepljeni u kompaktne mase.
Njihova obrada bila je ogroman posao. Prema podacima arheologa bilo je potrebno više nedelja samo za čišćenje novčića od naslaga zemlje i blata. Dok je jednom članu istraživačkog tima bilo potrebno čak šest meseci za njihovo brojanje.
Ogromna količina novca otvara i zanimljivo pitanje: da li je sav taj novac zaista pripadao Liju Heu? Istraživači smatraju da to nije nužno bio njegov lični novac. U tadašnjoj Kini postojala je praksa da rodbina i drugi ljudi daju priloge za sahranu pokojnika. Zbog toga je moguće da je deo novčića prikupljen upravo za pogrebne potrebe.
Bez obzira na njihovo poreklo, količina novca pruža dragocen uvid u ekonomiju i pogrebne običaje zapadne dinastije Han.
Oko 120 kilograma zlata
Ako su milioni novčića impresivni zbog svoje količine, zlato privlači pažnju zbog svoje vrednosti i raznovrsnosti oblika. U grobnici je pronađeno oko 115 do 120 kilograma zlata, raspoređenog među stotinama zlatnih predmeta.
Među njima su se nalazili zlatni ingoti, pločice, kao i karakteristični predmeti u obliku konjskih kopita i drugih simboličnih oblika. Posebno je zanimljivo oko 100 zlatnih ingota pronađenih u unutrašnjem kovčegu. Bili su pažljivo poređani, a pojedini su nosili natpise.
Neki zlatni predmeti bili su teški oko 250 grama, odnosno približno jedan jin, jedinicu težine korišćenu tokom dinastije Han. Njihova precizna izrada pokazuje da zlato u ovom slučaju nije bilo samo sirovina od koje su pravljeni luksuzni predmeti. Ono je predstavljalo i bogatstvo, politički status i ekonomsku moć.
Zašto su neki zlatni predmeti imali oblik kopita?
Među najneobičnijim predmetima nalaze se zlatni komadi u obliku konjskih kopita. Njihovo poreklo povezano je sa vladavinom cara Vua od Hana, Liu Heovog dede. Prema istorijskim zapisima, tokom njegove vladavine dogodilo se nekoliko događaja koji su smatrani povoljnim nebeskim znamenjima. Među njima pronalazak belog jednoroga, pojavljivanje nebeskog konja i pronalazak zlata.
Car je te događaje protumačio kao znakove božanske naklonosti, pa su zlatni predmeti izrađivani u oblicima koji su podsećali na kopita konja i jednoroga. Takvi predmeti nisu bili obični ukrasi. Dodeljivani su visokim državnim službenicima i velikašima i predstavljali su materijalni izraz carskog dara i statusa.
Predmet koji možda prikazuje Konfučija
Među svim dragocenostima pronađenim u grobnici jedan nalaz posebno privlači pažnju i nije napravljen od zlata. Arheolozi su pronašli laminirano ogledalo za ulepšavanje, na kojem se nalazi prikaz osobe za koji istraživači smatraju da predstavlja Konfučija. Ukoliko je identifikacija tačna, reč je o najstarijem sačuvanom prikazu Konfučija.
- Pronađeno preko 6.000 ploča lamelarnog oklopa u carskoj grobnici
- Kameni oklop iz mauzoleja Prvog cara Kine: simbol moći i večne vojske
- Istraživači oživeli lik kineskog cara iz drevne Kine
Nalaz je značajan jer pokazuje da grobnica nije bila samo prostor u koji je pokojnik poneo svoje bogatstvo. Predmeti iz nje govore i o obrazovanju, filozofiji, religiji i intelektualnoj kulturi tadašnjeg kineskog društva.
Hiljade bambusovih daščica čuvaju izgubljene tekstove
Još značajniji za arheologe i istoričare mogli bi biti tekstovi pronađeni u grobnici. Arheolozi su otkrili hiljade bambusovih daščica i drvenih pločica sa zapisima. Među njima su se nalazili tekstovi povezani sa klasičnim kineskim obrazovanjem, državnom administracijom i filozofijom.
Posebnu pažnju privukla je verzija Konfučijevih Razgovora (Analekti), za koju se navodi da pripada tradiciji teksta koja je vekovima bila izgubljena.
Takvi nalazi imaju vrednost koja prevazilazi samu grobnicu. Oni mogu pomoći istraživačima da razumeju kako su se tekstovi prenosili, menjali i tumačili tokom vekova. Istovremeno, činjenica da su pisani materijali sačuvani u grobnici pruža redak neposredan uvid u ono što je obrazovana elita dinastije Han čitala i proučavala.
Više od 10.000 predmeta u grobnici Li Hea
Grobnica i čitav kompleks pružili su arheolozima ogroman broj nalaza, više od 10.000 artefakata. Među njima su predmeti od: bronze, zlata, žada, laka, drveta, kao i različiti muzički instrumenti i drugi predmeti svakodnevnog i ceremonijalnog karaktera. Pronađeni su i delovi opreme povezani sa konjima i kolima.
Posebno je zanimljiva jama sa konjima i kolima, koja se prema arheološkim podacima smatra jedinstvenim primerom takvog nalaza južno od reke Jangce.
Zajedno, svi ovi nalazi omogućavaju istraživačima da rekonstruišu mnogo širu sliku života elite zapadne dinastije Han. Od načina na koji su koristili novac i luksuzne predmete do njihovih predstava o smrti, obrazovanju i društvenom statusu.
Šta je bilo sa Liu Heovim telom?
Jedno od pitanja koje i dalje intrigira istraživače jeste kako je Liu He umro. Istorijski izvori ne pružaju dovoljno precizan odgovor, dok su njegovi posmrtni ostaci bili veoma loše očuvani. Od skeleta je sačuvano svega nekoliko zuba i delova kostiju. Ipak, arheolozi su pokušali da izvuku što više informacija.
Analiza zuba ukazala je na probleme koji bi mogli biti povezani sa ishranom i gastrointestinalnim tegobama. Pokušaj izdvajanja DNK iz sačuvanih koštanih fragmenata nije bio uspešan. U unutrašnjosti kovčega pronađene su i sitne čestice koje su identifikovane kao semenke dinje. Njihovo prisustvo otvorilo je prostor za različite hipoteze o poslednjim trenucima Liu Heovog života.
Da li je dinja mogla biti povezana sa njegovom smrću?
Pojedini istraživači povezivali su prisustvo semenki dinje sa mogućnošću da je Liu He preminuo nakon konzumiranja kontaminirane hrane. Drugi su razmatrali različite zdravstvene probleme na osnovu njegovog fizičkog stanja i istorijskih zapisa. U grobnici su pronađeni i predmeti povezani sa medicinom. Među njima posude za pripremanje lekova, biljni materijal i tekstovi koji se odnose na lečenje.
To je važno jer sugeriše da je Liu He možda imao zdravstvene probleme još za života. Međutim, nema dovoljno dokaza da bi se sa sigurnošću tvrdilo da je upravo trovanje hranom, dinja ili neka konkretna bolest izazvala njegovu smrt.
Liu He je u istorijskim zapisima ostao upamćen prvenstveno kao vladar čija je vladavina trajala samo 27 dana. Njegova grobnica, međutim, pokazuje mnogo složeniju sliku.
